W Polsce po raz pierwszy powstał, kompleksowy plan rozwoju kolei w skali całego kraju. Zintegrowana Sieć Kolejowa (ZSK), opracowana wspólnie przez Port Polska i PKP PLK na zlecenie Ministerstwa Infrastruktury, wyznacza kierunek przyszłych inwestycji na kolejne dekady. ZSK nie zastępuje obecnych inwestycji, łączy je w jeden spójny plan rozwoju kolei. Sieć ma lepiej odpowiadać na potrzeby mieszkańców – ułatwiać codzienne dojazdy do pracy i szkoły, usprawniać podróże między miastami oraz zachęcać do wyboru pociągu zamiast samochodu.
• Projekt przewiduje powstanie 19 magistrali i około 4700 km nowych linii, w tym 1000 km już w realizacji, oraz modernizację 5600 km istniejących tras
• Dzięki ZSK każdy powiat ma uzyskać dostęp do dalekobieżnych połączeń
• Realizacja programu może przynieść korzyści społeczne i ekonomiczne warte ponad 767 mld zł, skrócić czas podróży między największymi miastami oraz zwiększyć liczbę pasażerów kolei o 64% do 2050 roku
Zintegrowana Sieć Kolejowa ma być dla kolei tym, czym program budowy autostrad był dla polskich dróg – jednym, długofalowym planem rozwoju. Jednocześnie odchodzi od wcześniejszej koncepcji „piasty i szprych”, która zakładała budowę nowych linii prowadzących głównie do nowego lotniska, na rzecz lepszych połączeń między regionami i największymi miastami.
19 MAGISTRALI, 4700 KM NOWYCH LINII I WIĘCEJ POŁĄCZEŃ
Nowa koncepcja zakłada odejście od modelu szprych na rzecz systemu linii kolejowych łączących największe miasta oraz rozwoju linii regionalnych zapewniających lepsze powiązania pomiędzy regionami. Dzięki temu kolej ma skuteczniej obsługiwać zarówno podróże międzywojewódzkie, jak i ruch regionalny, towarowy oraz międzynarodowy. Jednocześnie nowe lotnisko pozostaje jednym z ważnych elementów systemu transportowego, ale nie stanowi już jedynego punktu odniesienia dla planowania całej sieci.
Według założeń projektu ZSK docelowa sieć obejmuje 4700 kilometrów nowych linii kolejowych, z czego około 1000 kilometrów znajduje się już na etapie budowy, projektowania lub postępowań przetargowych. Plan przewiduje powstanie 19 magistral kolejowych oraz zapewnienie dostępu do kolei dla 27 miast, które dotychczas pozostawały poza siecią. Dodatkowo program zakłada modernizację około 5600 kilometrów istniejących linii, dzięki czemu powstanie jednolity system łączący nowe i modernizowane odcinki.
Korzyści z takiego podejścia mają odczuć przede wszystkim pasażerowie. Celem programu jest zapewnienie, by każdy powiat w Polsce miał dostęp do dalekobieżnych połączeń kolejowych – bezpośrednio lub poprzez sprawne połączenia regionalne i skoordynowany transport autobusowy. Program obejmuje również budowę ponad 120 węzłów przesiadkowych, które ułatwią łączenie kolei z innymi środkami transportu i poprawią dostępność komunikacyjną mniejszych miejscowości.
KOLEJ BLIŻEJ LUDZI
Przeprowadzone analizy pokazały, że potrzeby mieszkańców wykraczają daleko poza połączenia z Warszawą czy lotniskiem. Polacy na co dzień podróżują do pracy, na uczelnie, do lekarzy i urzędów, a przedsiębiorcy potrzebują sprawnych połączeń między regionami. Dlatego nowy plan zakłada rozwój sieci kolejowej, która lepiej skomunikuje największe miasta z mniejszymi ośrodkami oraz usprawni podróże pomiędzy regionami, zamiast koncentrować się przede wszystkim na połączeniach prowadzących do jednego centralnego punktu.
Punktem wyjścia do opracowania Zintegrowanej Sieci Kolejowej było wsłuchanie się w głos z regionów. Prace rozpoczęły się od szerokich konsultacji z samorządami, spotkań branżowych oraz rozmów z ekspertami, przedstawicielami sektora logistycznego i instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo państwa. Zebrane w ten sposób uwagi i potrzeby stały się podstawą dalszych analiz.
W trakcie prac przeanalizowano jedenaście wariantów rozwoju sieci kolejowej, w tym również wcześniejszą koncepcję tzw. „szprych”.
PLAN OPARTY NA DANYCH I POTRZEBACH PASAŻERÓW
Skala prac była bezprecedensowa. Eksperci przeanalizowali około 8000 kilometrów potencjalnych nowych linii kolejowych. W proces konsultacyjny zaangażowano ponad 600 specjalistów z całej Polski, którzy podczas 16 Regionalnych Paneli Eksperckich opracowali około 160 propozycji korytarzy transportowych. Prowadzono konsultacje z przedstawicielami branży logistycznej, przewoźnikami, wojskiem oraz środowiskiem naukowym.
– Zintegrowana Sieć Kolejowa powstała w oparciu o analizy danych i rzeczywiste potrzeby pasażerów. Sprawdziliśmy również wcześniejsze koncepcje rozwoju sieci i wybraliśmy rozwiązania, które zapewniają lepsze połączenia pomiędzy regionami oraz większe korzyści dla mieszkańców i gospodarki. Dzięki temu powstał plan odpowiadający potrzebom całego kraju – mówi Piotr Rachwalski, Port Polska, członek zarządu spółki Centralny Port Komunikacyjny ds. inwestycji kolejowych.
ZSK W LICZBACH: POLSKA W 100 MINUT
Skala korzyści została również oszacowana w analizach ekonomicznych. Według opracowań przygotowanych na potrzeby ZSK łączna wartość korzyści społeczno-ekonomicznych wynikających z realizacji programu przekracza 767 mld zł. Największy udział mają oszczędności czasu podróży, poprawa bezpieczeństwa ruchu, zmniejszenie zatłoczenia dróg, ograniczenie kosztów eksploatacji samochodów oraz korzyści środowiskowe wynikające z przenoszenia ruchu na kolej.
Przykłady prezentowane przez autorów projektu pokazują praktyczne efekty takiego podejścia. W Polsce Wschodniej ZSK przewiduje blisko 490 kilometrów nowych linii kolejowych wobec około 260 kilometrów wynikających z wcześniejszej koncepcji szprych. W innych regionach zaproponowano rozwiązania pozwalające włączyć do sieci miasta, które wcześniej pozostawały poza głównymi korytarzami komunikacyjnymi.
Prognozy przygotowane na potrzeby programu wskazują, że pełna realizacja Zintegrowanej Sieci Kolejowej pozwoli skrócić czas podróży między największymi miastami oraz poprawy dostępności kolei dla mieszkańców średnich i mniejszych miast. Program zakłada również możliwość podróży pomiędzy największymi aglomeracjami w czasie około 100 minut, natomiast najdłuższe relacje, takie jak Kraków–Gdańsk, mają zostać skrócone do około trzech godzin.
Prognozy Ministerstwa Infrastruktury wskazują również, że dzięki realizacji ZSK liczba pasażerów kolei wzrośnie z 439 mln w 2025 r. do 720 mln w 2050 r., czyli o 64 proc. Jeszcze większy wzrost ma nastąpić w segmencie przewozów dalekobieżnych – z 89 do 182 mln pasażerów rocznie.
Program przyniesie korzyści także gospodarce. Średnia prędkość handlowa pociągów towarowych ma wzrosnąć z około 34 km/h do 56 km/h, a w całym kraju powstaną nowe terminale intermodalne, które ułatwią przenoszenie transportu towarów z dróg na kolej.
ZSK Z POZYTYWNĄ OCENĄ EKSPERTÓW
Prace nad ZSK wspierała Rada Naukowa złożona z ekspertów z dziedziny transportu, logistyki, ekonomii, planowania przestrzennego, geopolityki i inżynierii kolejowej, reprezentujących 13 uczelni i instytutów badawczych z całej Polski. Jej zadaniem była niezależna ocena proponowanych rozwiązań oraz wsparcie procesu planowania.
Jednym z ważnych elementów ZSK jest również bezpieczeństwo państwa. Planowane linie kolejowe będą projektowane jako infrastruktura podwójnego zastosowania (dual use), dzięki czemu będą mogły wspierać zarówno transport cywilny, jak i mobilność wojskową oraz logistykę w sytuacjach kryzysowych.
Łączny koszt inwestycji przewidzianych po 2035 r. szacowany jest na około 610 mld zł, z czego około 410 mld zł stanowi budowa nowych linii kolejowych, a około 200 mld zł modernizacja istniejącej infrastruktury.
Zintegrowana Sieć Kolejowa nie oznacza odrzucenia wcześniejszych inwestycji ani rezygnacji z budowy kolei dużych prędkości. Przeciwnie – wykorzystuje już przygotowywane i realizowane odcinki jako element większego, spójnego systemu. W zamyśle autorów projektu ma stworzyć długofalowe ramy rozwoju kolei, wspierać wzrost gospodarczy kraju, zwiększał dostępność transportową regionów oraz zapewniał bardziej efektywne wykorzystanie środków publicznych. Co istotne, efekty programu mają być odczuwalne nie tylko w największych metropoliach, lecz także w średnich i mniejszych miastach.
Żródło: CPK (Port Polska)