29 października 2026 r. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu dokonał odbioru końcowego inwestycji pn. „Ochrona przeciwpowodziowa i osiągnięcie korzystnego bilansu wodnego w rejonie Odry Środkowej - cofka stopnia wodnego Malczyce”. Generalny wykonawca zrealizował szeroki zakres robót obejmujących modernizację wałów przeciwpowodziowych, przebudowę infrastruktury hydrotechnicznej, działania renaturyzacyjne oraz rozwiązania służące ochronie przyrody. Ostateczna wartość przedsięwzięcia, uwzględniająca również zadania dodatkowe, przekroczyła 209 mln zł.
To jedna z ważniejszych inwestycji realizowanych na środkowym odcinku Odry. Jej znaczenie wykracza poza poprawę stanu infrastruktury przeciwpowodziowej. Przeprowadzone prace służą również ograniczaniu niekorzystnych zjawisk hydrologicznych, ochronie terenów przyległych do rzeki oraz zachowaniu cennych siedlisk przyrodniczych.
Zadanie stanowiło istotny element rządowego Programu Wieloletniego pn. „Ochrona przeciwpowodziowa i osiągnięcie korzystnego bilansu wodnego w rejonie Odry Środkowej – cofka stopnia wodnego Malczyce”. Jego celem jest kompleksowe podejście do gospodarowania wodami na tym obszarze – zarówno w kontekście ograniczania zagrożenia powodziowego, jak i przeciwdziałania niekorzystnym skutkom zmian warunków hydrologicznych.
Bezpośrednim efektem inwestycji jest wzmocnienie ochrony przeciwpowodziowej kilku tysięcy mieszkańców Brzegu Dolnego, Pyszącej, Pogalewa Małego i Wielkiego, Grodzanowa, Głoski, Zakrzowa oraz Rzeczycy. Kluczowe znaczenie miała modernizacja i przebudowa obwałowań Odry, poprawiająca ich stan techniczny i zwiększająca bezpieczeństwo terenów położonych w dolinie rzeki.
Istotnym elementem przedsięwzięcia było również przeciwdziałanie procesom erozyjnym poniżej stopnia wodnego Malczyce oraz prowadzenie monitoringu hydrogeologicznego. Odpowiednie kształtowanie warunków przepływu wody i obserwacja zmian poziomu wód gruntowych mają znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa infrastruktury, lecz także dla ochrony nadodrzańskich lasów łęgowych i terenów cennych przyrodniczo.
Zmodernizowane wały i infrastruktura hydrotechniczna
Jednym z najważniejszych elementów inwestycji była modernizacja obwałowań Odry. Prace objęły zarówno lewy, jak i prawy brzeg rzeki, a ich zakres dostosowano do lokalnych uwarunkowań technicznych i potrzeb ochrony przeciwpowodziowej.
Na lewym brzegu przebudowano wał przeciwpowodziowy na odcinku od km 13+625 do śluzy stopnia wodnego Brzeg Dolny. W rejonie przepompowni w Rzeczycy wykonano także 70 metrów bieżących przesłony przeciwfiltracyjnej, której zadaniem jest ograniczenie filtracji wody przez korpus i podłoże wału.
Kompleksową modernizację przeszedł również prawostronny wał przeciwpowodziowy na odcinku Pogalewo Wielkie – Brzeg Dolny, w tym na wysokości miejscowości Głoska, na długości niemal 5 kmw. Wykonane prace poprawiły parametry techniczne obwałowań i zwiększyły ich zdolność do bezpiecznego przeprowadzania wezbrań. Ważnym zadaniem była również przebudowa progu przeciwerozyjnego na dolnym stanowisku stopnia wodnego Malczyce. Obiekt ten pełni istotną funkcję w stabilizacji dna rzeki i ograniczaniu postępującej erozji poniżej stopnia.
Prace objęły ponadto ukształtowanie wybranych fragmentów koryta Odry. Rozebrano stare ostrogi kamienne oraz usunięto betonowe i żelbetowe pozostałości związane z dawnym zrzutem wody z oczyszczalni. Wykonano także roboty ubezpieczeniowe pod mostem drogowym w Brzegu Dolnym, na odcinku o długości 75 metrów.
Inwestycja przyjazna przyrodzie, nowe korytarze migracyjne dla zwierząt
Przedsięwzięcie w cofce stopnia wodnego Malczyce to również rozwiązania środowiskowe, których celem było ograniczenie barier migracyjnych i poprawa warunków funkcjonowania ekosystemów doliny Odry. W ramach inwestycji powstało łącznie dziewięć korytarzy migracyjnych dla zwierząt, zlokalizowanych na obu brzegach rzeki. Przejścia i przepusty umożliwiają faunie bezpieczniejsze przemieszczanie się pomiędzy siedliskami, ograniczając negatywny wpływ infrastruktury hydrotechnicznej na ciągłość ekologiczną doliny rzecznej.
Ważnym elementem zadania była również renaturyzacja ujściowego odcinka rzeki Barłożnej oraz fragmentu sąsiadującego rowu. Wykonano tam między innymi przepust drogowy i specjalne przepusty bobrowe, dostosowane do potrzeb lokalnej fauny.
Zmiany objęły także koryto Odry w rejonie jej 288. kilometra. Zlikwidowano istniejący półwysep i utworzono wyspę, łącząc stare koryto z głównym nurtem rzeki. Dzięki temu powstała nowa przestrzeń sprzyjająca rozwojowi siedlisk przyrodniczych i zwiększająca zróżnicowanie lokalnego środowiska rzecznego. Ukształtowano również brzegi Odry w tym rejonie.
W ramach inwestycji utworzono ponadto sieć piezometrów na prawym brzegu rzeki, na odcinku pomiędzy Grodzanowem a Brzegiem Dolnym. Urządzenia pozwalają monitorować zmiany poziomu wód gruntowych, dostarczając danych istotnych dla oceny warunków hydrogeologicznych w dolinie Odry.
Zadania dodatkowe – kompleksowe zabezpieczenie infrastruktury
W trakcie realizacji kontraktu, w wyniku bieżących analiz i rozpoznania warunków terenowych, zidentyfikowano również potrzebę wykonania dodatkowych robót. Ich realizacja była niezbędna dla zapewnienia pełnej funkcjonalności i trwałości powstającej infrastruktury.
Przeprowadzono naprawę osuwiska skarpy awanportu dolnego śluzy na stopniu wodnym Malczyce oraz przebudowano języki rozdzielające. Wykonano również dodatkowe zabezpieczenia i prace związane z zagospodarowaniem terenów inwestycji.
Szczególnej uwagi wymagały działania środowiskowe związane z występowaniem inwazyjnego gatunku obcego – rdestowca japońskiego. Jego stanowiska zlokalizowane na odtwarzanym zakolu Odry w km 288 objęto działaniami ukierunkowanymi na usunięcie zagrożenia dla lokalnych siedlisk.
Dodatkowy zakres robót obejmował także bezpieczne zagospodarowanie materiału zgromadzonego na istniejącej deponii, usunięcie i utylizację niezinwentaryzowanej wcześniej w gruncie ścianki szczelnej oraz wykonanie systemowego drenażu odwadniającego. Przeprowadzono również rekultywację i uporządkowanie terenu deponii na prawym brzegu Odry, w sąsiedztwie budynku administracyjnego.
Żródło: Wody Polskie / RZGW Wrocław