Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956 znów będzie miejską instytucją kultury. W poniedziałek, 13 kwietnia, w Urzędzie Marszałkowskim, podpisano umowę, na mocy której nastąpiło przekazanie placówki przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego.
- To nie tylko akt administracyjny. Działalność muzeum od zawsze skupiała się na miejskiej historii, nierozerwalnie związanej z poznańskimi robotnikami i mieszkańcami. Miasto Poznań, będąc od lat głównym organizatorem obchodów rocznicowych, staje się teraz pełnoprawnym opiekunem tej pamięci. To wielki zaszczyt i zobowiązanie, by kontynuować misję pielęgnowania dziedzictwa Poznańskiego Czerwca. Przejęcie muzeum ma miejsce w wyjątkowym momencie - zbiega się w czasie z 70. rocznicą bohaterskiego zrywu, co nadaje tej decyzji szczególnego znaczenia - mówi Jacek Jaśkowiak, prezydent Poznania.
Wcześniej jednostka działała jako oddział Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości (WMN). W listopadzie ubiegłego roku Sejmik Województwa Wielkopolskiego zdecydował o jej wyodrębnieniu. Od 1 stycznia 2026 r. Muzeum Czerwca jest więc samodzielną instytucją kultury.
- Przekazanie Muzeum Czerwca '56 jest ostatnim ogniwem łańcucha zamian instytucji kultury z Miastem Poznaniem. Jako Samorząd Województwa Wielkopolskiego przejęliśmy Wielkopolskie Muzeum Niepodległości, które jest zbiorem instytucji o różnorodnym charakterze. Z muzeum wydzieliliśmy Fort VII i połączyliśmy go z muzeum w Żabikowie i Chełmnie nad Nerem. Dzięki temu powstało muzeum martyrologii w czasie II wojny światowej. Kolejnym krokiem było wydzielenie części poświęconej Powstaniu Poznańskiego Czerwca '56 i utworzenie samodzielnej instytucji. Po dopełnieniu szeregu formalności, 16 kwietnia możemy przekazać ją Miastu - powiedział Marszałek Marek Woźniak podczas konferencji prasowej w Urzędzie Marszałkowskim w Poznaniu.
Czołg, tramwaj i relacje świadków
Muzeum zlokalizowane jest w przyziemiu Zamku Cesarskiego, a więc w rejonie historycznych wydarzeń Poznańskiego Czerwca. W gmachu tym w 1956 roku mieściła się Miejska Rada Narodowa, obok stał budynek Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W sąsiedztwie znajduje się także pomnik upamiętniający ofiary robotniczego zrywu.
Muzealna ekspozycja przedstawia historię pierwszego masowego wystąpienia robotniczego w czasach PRL, ale też warunki prywatnego życia Poznaniaków w powojennej Polsce. Zaprezentowano tam m.in. fragment "ulicy Wolności" z makietami czołgu i tramwaju, wnętrze typowego poznańskiego mieszkania z lat 50., miejsce pracy w fabryce, salę prezydialną KW PZPR oraz salę przesłuchań i celę w urzędzie bezpieczeństwa. Poza eksponatami z epoki, rekwizytami oraz pamiątkami po ofiarach i uczestnikach Czerwca "56, dostępne są nagrania dźwiękowe i filmowe, dokumenty, relacje świadków oraz fotografie.
Działalność muzeum to nie tylko główna siedziba w Zamku Cesarskim, ale także Przeciwatomowy Schron dla Władz Miasta Poznania oraz Galeria Plakatu z okresu Socjalizmu, które znajdują się przy ul. Słupskiej 62. Obiekty te zostały wyremontowane jeszcze gdy WMN było w rękach Miasta.
Pracownicy muzeum nie tylko gromadzą oraz przechowują pamiątki i relacje świadków tamtych wydarzeń. Prowadzą też programy edukacyjne, jak np. "Światełko dla Czerwca '56", w ramach którego uczniowie i uczennice poznańskich szkół opiekują się grobami uczestników robotniczego zrywu. Muzeum z troską i wdzięcznością otacza opieką kombatantów bohaterskiego protestu, tworząc dla nich prawdziwie rodzinną atmosferę oraz pielęgnując pamięć o ich odwadze i poświęceniu. Z inicjatywy WMN co roku przyznawana jest także nagroda "Stukot '56". Otrzymują ją osoby, które swoimi dokonaniami, świadcząc o wartościach Poznańskiego Czerwca 1956 roku, urzeczywistniają je w naszych czasach.
Jak podkreślają władze Poznania i pracownicy muzeum, misja tej instytucji będzie kontynuowana.
- Kluczowym zadaniem na najbliższe lata będzie intensyfikacja działań związanych z dokumentowaniem relacji świadków historii. Gromadzenie nagrań audio i wideo z osobistymi wspomnieniami uczestników tamtych wydarzeń jest wyścigiem z czasem, który musimy wygrać. Naszą wizją jest rozwój muzeum jako stabilnej i nowoczesnej instytucji miejskiej, opartej na dialogu o współczesności przez pryzmat historii. Wartości Czerwca '56 - wolność, godność i prawo do sprzeciwu - muszą stanowić punkt wyjścia do rozmowy o wyzwaniach dzisiejszego świata. Muzeum będzie aktywnie wchodzić w inne przestrzenie miasta poprzez inicjatywy lokalne, projekty artystyczne i wydarzenia sportowe. Chcemy, by pamięć o Czerwcu '56 była obecna w codziennym życiu Poznaniaków i Poznanianek, będąc jego rozpoznawalną wizytówką - podkreśla Kinga Przyborowska, pełniąca obowiązki dyrektora Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956.
Co niezwykle istotne, wszystkie osoby dotychczas zatrudnione w muzeum stają się pracownikami miejskiej instytucji kultury. Zachowanie dotychczasowych warunków pracy i płacy gwarantuje ciągłość merytoryczną i bezpieczeństwo zespołu, który od lat buduje tę instytucję.
Samodzielna miejska instytucja
Oficjalne otwarcie muzeum w obecnej lokalizacji nastąpiło 4 października 2007 roku. Do 2022 r. instytucja, podobnie jak inne oddziały Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości, była zarządzana przez Miasto Poznań. Na przełomie 2022 i 2023 r. WMN zostało przekazane Samorządowi Województwa Wielkopolskiego (podpisanie umowy miało miejsce 27 grudnia 2022 r., a formalne przejęcie nastąpiło 1 stycznia 2023 r.). Miało to związek z planowaną budową nowej siedziby innego z oddziałów WMN - Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. W zamian Miasto otrzymało Filharmonię Poznańską. Już wówczas zarówno władze Poznania, jak i regionu przyznawały, że Muzeum Czerwca docelowo powinno wrócić pod zarząd Miasta.
Do końca 2025 roku instytucja działała jako oddział Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości (WMN). W listopadzie ubiegłego roku Sejmik Województwa Wielkopolskiego zdecydował o jej wyodrębnieniu. Od 1 stycznia 2026 r. Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956 jest więc samodzielną instytucją kultury. Natomiast w poniedziałek, 13 kwietnia, Samorząd Województwa Wielkopolskiego formalnie przekazał ją w ręce Miasta.
Koncert, inscenizacja, spektakle i wystawy
Przejęcie muzeum zbiega się w czasie z 70. rocznicą robotniczego zrywu, co nadaje tej decyzji szczególnego znaczenia. Rada miasta, chcąc godnie uczcić to wydarzenie, ustanowiła 2026 r. Rokiem Bohaterów Poznańskiego Czerwca 1956 r.
Muzeum odegra znaczącą rolę w tych obchodach, stając się ważnym ośrodkiem edukacji i animacji rocznicowej. Działania te będą obejmowały zarówno przestrzeń muzealną, jak i przestrzeń publiczną miasta, co pozwoli na dotarcie do szerokiego grona odbiorców i włączenie mieszkańców w proces wspólnego przeżywania oraz interpretowania dziedzictwa historycznego.
Główne obchody odbędą się 28 czerwca o godzinie 17:30 na Placu Adama Mickiewicza i pod pomnikiem Poznańskiego Czerwca '56, gdzie zostanie ustawiona scena. Za część artystyczną będzie odpowiadał Teatr Muzyczny. Mocnym akcentem tego dnia będzie także inscenizacja historyczna realizowana przez Muzeum Powstania Poznańskiego - Czerwiec 1956. W południe, 28 czerwca, na ulicy Kochanowskiego na Jeżycach - czyli miejscu niezwykle dramatycznych wydarzeń sprzed 70 lat, gdzie otworzono ogień do protestujących mieszkańców, pojawi się grupa rekonstrukcyjna, czołg i pojazd pancerny.
Obchody 70. rocznicy robotniczego zrywu to jednak, oprócz części oficjalnej, także wiele wydarzeń kulturalnych czy sportowych finansowanych głównie z budżetu miasta, zarówno o charakterze ogólnomiejskim, jak i dzielnicowym: spektakle, koncerty, wystawy, ale także bieg pamięci Poznańskiego Czerwca '56. Swoją premierę miała już "Rewolta" - spektakl Teatru Muzycznego, który będzie można oglądać również w czerwcu. W planach są m.in. wystawy plenerowe nie tylko w Poznaniu, ale też innych miastach (Warszawie czy Szczecinie). Spektakle na temat wydarzeń z 1956 r. przygotowali m.in.: Teatr Ósmego Dnia, Teatr Nowy oraz uczniowie poznańskich szkół. Koncert specjalny przygotowuje też Filharmonia Poznańska.
Źródło: UM Poznań