Ministerstwo Infrastruktury zapowiada wdrożenie pierwszego w Polsce systemowego mechanizmu finansowania dla operatorów kolei wąskotorowych. Nowe przepisy mają wesprzeć regularne przewozy pasażerskie na sieciach o łącznej długości 423 kilometrów. Wsparcie z Funduszu Kolejowego w formie dopłat do pociągokilometra trafi do podmiotów obsługujących trasy o największym potencjale transportowym.
Na podstawie dotychczasowych analiz resort infrastruktury wytypował cztery kluczowe sieci wąskotorowe posiadające realny potencjał do obsługi codziennego ruchu pasażerskiego. Na liście znalazły się Piaseczyńska Kolej Wąskotorowa, Żuławska Kolej Dojazdowa, Koszalińska Kolej Wąskotorowa oraz Nadmorska Kolej Wąskotorowa w województwie zachodniopomorskim. Dzięki wcześniejszym zmianom w przepisach technicznych pociągi wąskotorowe mogą rozwijać prędkość eksploatacyjną do 80 km/h, co pozwala na sprawne połączenie stref podmiejskich i obszarów wykluczonych transportowo.
Dopłaty do pociągokilometra będą przyznawane na ściśle określonych warunkach technicznych i formalnych. O dofinansowanie z Funduszu Kolejowego mogą ubiegać się wyłącznie operatorzy realizujący ogólnodostępne, regularne przewozy pasażerskie na podstawie publicznego rozkładu jazdy. Wymagane jest posiadanie minimum trzyletniego doświadczenia w prowadzeniu działalności przewozowej w okresie ostatnich pięciu lat oraz odpowiednich dokumentów bezpieczeństwa wydanych przez Urząd Transportu Kolejowego. Nowelizacja ustawy o transporcie kolejowym zakłada, że środki z dopłat pokryją nie tylko koszty taboru, ale także opłaty za dostęp do infrastruktury i jej bieżące remonty. Rządowe finansowanie nie obejmie natomiast budowy zupełnie nowych linii wąskotorowych – te inwestycje pozostaną w wyłącznej gestii budżetów samorządów wojewódzkich.
Według oficjalnych danych Urzędu Transportu Kolejowego, w Polsce funkcjonują obecnie 24 niezależne systemy kolei wąskotorowych o zróżnicowanym stanie technicznym. W 2024 roku przewiozły one łącznie ponad 900 tysięcy pasażerów, obsługując dotychczas głównie ruch turystyczny i weekendowy. Jednym z nielicznych przykładów technicznej integracji z siecią normalnotorową jest odcinek Pleszew Wąskotorowy – Pleszew Miasto, gdzie z powodzeniem stosuje się rozwiązanie oparte na potrójnym splocie szyn. Planowane zmiany systemowe mają przekształcić wybrane linie rekreacyjne w stały element regionalnego transportu publicznego, na wzór rozwiązań stosowanych w Szwajcarii, we Włoszech czy w Hiszpanii.
Ministerstwo Infrastruktury prowadzi obecnie szczegółowe analizy operacyjne we współpracy z grupą W7, zrzeszającą największych zarządców infrastruktury wąskotorowej w kraju. Przygotowywany projekt nowelizacji ustawy o transporcie kolejowym oraz ustawy o Funduszu Kolejowym zostanie skierowany do dalszego etapu rządowych prac legislacyjnych. Nowe przepisy określające zasady przyznawania stałych dotacji mają wejść w życie po zakończeniu pełnej procedury parlamentarnej i konsultacji społecznych.