Rewitalizacja dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Wieczorek” pod budowę Shaft K, czyli Katowickiego Hubu Gamingowo-Technologicznego, to nie tylko transformacja w kierunku gospodarki cyfrowej, ale przede wszystkim złożone wyzwanie inżynieryjne. Realizacja pierwszego etapu wymaga skomplikowanych rozwiązań geotechnicznych w ścisłej zabudowie zabytkowej. Przedsięwzięcie to – zarówno ze względu na skalę, jak i znaczenie dla rewitalizacji pokopalnianego terenu – porównywane jest do budowy katowickiej Strefy Kultury. Jego realizacja zderza nowoczesną funkcjonalność z koniecznością rygorystycznego zabezpieczenia ponad stuletniego dziedzictwa przemysłowego Górnego Śląska.
Ponad 300 mln zł dofinansowania na przełomową inwestycję
1 sierpnia 2025 roku w katowickim Nikiszowcu Katowice podpisały umowę z wykonawcą wybranym do realizacji pierwszego etapu Hubu Gamingowo-Technologicznego. Firmie Strabag powierzono rewitalizację i adaptację historycznego zespołu obiektów Szybu „Pułaski”, który jest wpisany do rejestru zabytków, z m.in. łaźnią, lampownią, cechownią czy stolarnią. Powstanie tu przestrzeń dla firm z sektora gamingu, e-sportu, sztucznej inteligencji i cyfrowych technologii. W ramach inwestycji przewidziano również budowę pasażu podziemnego integrującego zabudowania oraz stworzenie ogólnodostępnej przestrzeni parkowej z ogrodami tematycznymi. Wartość tych prac to ponad 640 mln zł. Inwestycja uzyskała unijne dofinansowanie około 308 mln zł.
- Katowice udowodniły już, że potrafią z sukcesem rewitalizować tereny poprzemysłowe, czego przykładem jest Strefa Kultury. Jednak budowa przestrzeni Shaft K na terenie dawnej kopalni „Wieczorek” to projekt o zupełnie innej skali skomplikowania inżynieryjnego. Zdecydowaliśmy się na tę trudną i kosztowną drogę, ponieważ zależy nam na bezwzględnym zachowaniu i zabezpieczeniu historycznej tkanki szybu „Pułaski”. Zastosowanie tak zaawansowanych rozwiązań geotechnicznych pokazuje, że z najwyższym szacunkiem dla naszego górniczego dziedzictwa budujemy najnowocześniejszą Dzielnicę Nowych Technologii – mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic.
Zachować ponad stuletnią wieżę wyciągową
Jednym z elementów pierwszego etapu jest budowa nowej części podziemnej. Będzie ona pełnić funkcję pasażu, łączącego budynek nadszybia i sortowni z projektowanymi przestrzeniami wspólnymi o charakterze reprezentacyjnym, które w przyszłości mają służyć do organizacji sympozjów, pokazów czy wystaw. Tuż obok części podziemnej znajduje się zabytkowa, stalowa wieża wyciągowa o wysokości 45,93 m, stanowiąca charakterystyczny i cenny element przemysłowego dziedzictwa Górnego Śląska. Fundamenty obiektu, który przez ponad 100 lat przenosił obciążenia eksploatacyjne związane z funkcjonowaniem szybu górniczego, posadowione są około 4 m powyżej posadowienia części podziemnej. To spowodowało konieczność specjalnego zabezpieczenia wieży i podbicia jej fundamentów, by zachować ją na kolejne lata, jako cenny i wyróżniający się element krajobrazu katowickiego Nikiszowca.
16 żelbetowych pali wzmocniło fundamenty wieży
Wieża opiera się na dwóch parach podpór. Jedna z nich posadowiona jest w obrębie budynku nadszybia, podczas gdy druga została zakotwiona w zewnętrznych blokach fundamentowych. - Przy opracowywaniu planu podbicia wieży nie tylko analizowano konstrukcję, ale także stopniowo odkrywano fundamenty aż do głębokości 1,85 m, co pozwoliło ocenić ich aktualny stan techniczny. Finalnie zdecydowano o zabezpieczeniu fundamentów z wykorzystaniem 7 pali wierconych o długości 9 metrów (o średnicy 520 mm), zbrojonych stalowymi kształtownikami HEB 200 oraz 9 mikropali (o średnicach 350 mm i 216 mm, zbrojonych kształtownikami HEB 200 i HEB120) – mówi Anna Piechaczek-Bielecka, zastępca dyrektora ds. realizacji inwestycji oraz dyrektor Projektu HUB, Katowickie Inwestycje S.A.
Ze względu na ograniczoną przestrzeń oraz bezpośrednie sąsiedztwo konstrukcji konieczne było zastosowanie dwóch palownic – o wysokości 29 m i 12 m. Prace musiały być prowadzone w ścisłej koordynacji z wykonawcami konstrukcji stalowych, robót ziemnych i geotechnicznych. Istotne było też dostosowanie harmonogramu prac do warunków technologicznych dojrzewania betonu. W trakcie wykonywania jednego z pali konieczna była też modyfikacja pierwotnego projektu, ponieważ natrafiono na niezidentyfikowaną kolizję podziemną, która wymagała zmiany lokalizacji.
- Prace przy szybie „Pułaski” należą do najbardziej wymagających etapów całej inwestycji. Musimy pamiętać, że konstrukcja wieży przez ponad 100 lat przenosiła potężne obciążenia dynamiczne. Jednocześnie obok niej prowadzone są obecnie prace z wykorzystaniem ciężkiego sprzętu. Każdy etap robót fundamentowych i ziemnych musiał być szczegółowo przemyślany i realizowany z bezwzględnym przestrzeganiem planu, uwzględnieniem kontroli naprężeń i statyki obiektu – mówi Jarosław Łuczyński, dyrektor ds. realizacji inwestycji, Katowickie Inwestycje S.A.
Nowe funkcje na solidnych fundamentach
Zabezpieczona wieża szybowa stanie się centralnym, wizualnym punktem Katowickiego Hubu Gamingowo-Technologicznego, nadając ton całej przestrzeni Shaft K. Obiekt, wokół którego niegdyś toczyło się życie przemysłowe, wkrótce zostanie zintegrowany z nową, podziemną architekturą, której dach stanowić będzie publiczną przestrzeń parkową z miniogrodami tematycznymi.
Zakończenie prac budowlanych w ramach pierwszego etapu planowane jest na wiosnę 2028 roku, a więc przed inwestorem oraz wykonawcą kolejne wyzwania. Wśród tych najtrudniejszych można wymienić m.in. prace renowacyjne związane z elewacjami budynków i ślusarką okienną. Obiekty – będące przykładem poprzemysłowej architektury ceglanej – wymagają szczególnej dbałości o zachowanie ich historycznego charakteru, autentyczności materiałów oraz detali architektonicznych. Renowacja ceglanych elewacji będzie obejmować działania dostosowane do stanu technicznego istniejącej substancji zabytkowej. Kluczowe znaczenie będzie miało zachowanie oryginalnego lica ceglanego, odpowiednie oczyszczenie powierzchni, uzupełnienie ubytków, wymiana i uzupełnienie kształtek szkliwionych oraz odtworzenie i naprawa spoin. Wszystkie prace będą wymagały indywidualnego podejścia.
GALERIA ZDJĘĆ: