Minimum 105 mld zł przewidziano na realizację Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej w latach 2027–2031. Po etapie inwentaryzacji, ekspertyz i przygotowywania dokumentacji coraz większym wyzwaniem dla samorządów staje się realizacja konkretnych inwestycji. Jednym z kierunków może być budowa obiektów o podwójnym zastosowaniu tzw. dual use, które na co dzień pełnią funkcję użytkową, a w sytuacji zagrożenia mogą służyć ochronie ludności. POZBRUK rozwija w tym obszarze ofertę prefabrykowanych budowli ochronnych, w tym modułowych schronień naziemnych.
Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej na lata 2025–2026 uruchomił finansowanie na skalę, jakiej wcześniej w Polsce w tym obszarze nie było. Na jego realizację przeznaczono 16,7 mld zł w 2025 r. i ponad 17,2 mld zł w 2026 r. Jednym z kluczowych obszarów programu są obiekty zbiorowej ochrony: budowa schronów i ukryć, przygotowanie i utrzymanie istniejących budowli ochronnych oraz tworzenie miejsc doraźnego schronienia.
Pierwszy etap wdrażania programu był w dużej mierze okresem rozpoznawania potrzeb, wykonywania ekspertyz, modernizacji i przygotowywania projektów. Teraz coraz większego znaczenia nabiera pytanie, jak przełożyć plany na inwestycje możliwe do sprawnego przeprowadzenia przez gminy i powiaty.
— Samorządy wiedzą już coraz więcej o tym, jakie mają zasoby i gdzie występują największe braki. Teraz zaczyna się trudniejszy etap: trzeba zdecydować, co i gdzie zbudować, jaką funkcję powinien pełnić obiekt i jak zaplanować inwestycję, żeby pieniądze przeznaczone na bezpieczeństwo pracowały również w czasie pokoju. Schron nie powinien być betonową przestrzenią, która przez kilkadziesiąt lat czeka na kryzys — mówi Bartosz Nowicki, dyrektor operacyjny POZBRUK.
Schron na co dzień może być częścią szkoły, boiska czy parkingu
Jednym z kierunków rozwijanych przez POZBRUK jest koncepcja dual-use. Zakłada ona projektowanie obiektów w taki sposób, aby funkcja ochronna była połączona z codziennym wykorzystaniem infrastruktury. Przestrzeń może służyć m.in. jako zaplecze obiektu sportowego, szatnia pod boiskiem, magazyn, parking, piwnica czy przejście komunikacyjne, a w sytuacji zagrożenia zostać wykorzystana jako budowla ochronna.
Takie podejście pozwala włączyć funkcję ochronną w inwestycje, które samorząd i tak planuje, zamiast tworzyć odrębny obiekt wykorzystywany wyłącznie w sytuacji kryzysowej.
Modułowe schronienie także nad ziemią
POZBRUK rozszerza jednocześnie ofertę o modułowe schronienia naziemne. Rozwiązanie ma być alternatywą dla lokalizacji, w których wykonanie konstrukcji podziemnej jest utrudnione m.in. ze względu na warunki gruntowo-wodne, istniejącą infrastrukturę lub czas realizacji.
Prefabrykacja umożliwia seryjne przygotowanie powtarzalnych elementów w zakładzie produkcyjnym, podczas gdy na miejscu mogą równolegle trwać roboty przygotowawcze. Zaplecze produkcyjne POZBRUK obejmuje pięć zakładów, w tym linię do produkcji prefabrykowanych ścian w Teolinie koło Łodzi.
Od wyboru rozwiązania po dokumentację
W odpowiedzi na rosnącą liczbę inwestycji związanych z ochroną ludności POZBRUK powołał również zespół dedykowany jednostkom samorządu terytorialnego. Ma on wspierać samorządy już na etapie analizy lokalizacji, doboru rodzaju i pojemności obiektu oraz wymaganej kategorii odporności, a także przy przygotowaniu dokumentacji potrzebnej do ubiegania się o finansowanie.
— Dzisiaj problemem gmin coraz rzadziej jest odpowiedź na pytanie „czy inwestować w ochronę ludności?”. Znacznie częściej brzmi ono: „od czego zacząć i jak zrobić to dobrze?”. Najważniejsze decyzje zapadają na samym początku — przy wyborze lokalizacji, funkcji obiektu i technologii. Zmiany w trakcie realizacji są potencjalnym największym kosztem, który jako doświadczony dostawca technologii i wykonawca pomagamy zniwelować — mówi Mateusz Olchawski, dyrektor ds. obronnych w POZBRUK.
Rozwiązania rozwijane przez firmę powstają równolegle z pracami badawczo-rozwojowymi prowadzonymi wspólnie z Politechniką Poznańską. Obejmują one m.in. zachowanie prefabrykowanych konstrukcji żelbetowych pod wpływem obciążeń dynamicznych.
Dla samorządów rozpoczynających inwestycje z zakresu ochrony ludności kluczowe staje się więc nie tylko pytanie, ile nowych miejsc ochrony uda się stworzyć, ale także czy powstająca dziś infrastruktura będzie użyteczna dla mieszkańców również wtedy, gdy nie ma zagrożenia.
Animacje przedstawiające 2 warianty:
Schron pod orlikiem: