Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW) przygotowuje się do realizacji długo wyczekiwanej przebudowy Wysokogórskiego Obserwatorium Meteorologicznego na Śnieżce w Karkonoszach. W ogłoszonym przetargu na wykonanie prac budowlanych wpłynęły dwie oferty, z których tańsza opiewa na kwotę 24 378 600 zł brutto. Prace w tym unikalnym obiekcie będą realizowane w ekstremalnych warunkach pogodowych i potrwają kilkadziesiąt miesięcy.
Słynne obserwatorium, usytuowane na wysokości 1602 m n.p.m., zostało zaprojektowane przez cenionych polskich architektów – Waldemara Wawrzyniaka oraz Witolda Lipińskiego. Jest to jedna z zaledwie dwóch tego typu wysokogórskich stacji badawczych funkcjonujących na terenie Polski. Na sfinansowanie zaplanowanych prac modernizacyjnych państwowy instytut badawczy IMGW zamierzał przeznaczyć budżet wynoszący nieco ponad 30 000 000 zł. Z uwagi na specyficzne warunki atmosferyczne panujące na najwyższym szczycie Karkonoszy, wybrany wykonawca otrzyma na realizację całego kontraktu aż 60 miesięcy.
W procedurze przetargowej zmierzyły się dwa przedsiębiorstwa budowlane. Pierwsza oferta, złożona przez firmę Nexus Nowe Technologie S.A., została wyceniona na kwotę 36 371 100 zł, co przekracza założony budżet inwestora o ponad 6 milionów złotych. Druga oferta, zaproponowana przez spółkę Pre-Fabrykant Sp. z o.o., wynosi dokładnie 24 378 600 zł i w pełni mieści się w finansowych założeniach IMGW, co stwarza realną szansę na rozstrzygnięcie postępowania.
Planowany zakres prac remontowych jest bardzo rozbudowany
Obejmuje on kompleksową wymianę dotychczasowych pokryć dachowych na trzech charakterystycznych dyskach, strukturalne wzmocnienie stalowo-żelbetowej konstrukcji budowli oraz całkowitą wymianę wszystkich wewnętrznych instalacji technicznych. Istotną zmianą dla ruchu turystycznego będzie także przystosowanie dolnego dysku do ponownego otwarcia punktu gastronomicznego oraz publicznych toalet.
Górskie inwestycje budowlane w tym rejonie Dolnego Śląska zawsze wiążą się z dużymi wyzwaniami logistycznymi oraz koniecznością ścisłej współpracy z Karkonoskim Parkiem Narodowym. Podobne wyzwania techniczne i formalne dotyczą wielu kluczowych obiektów w regionie, czego przykładem są chociażby niedawne spory prawne i organizacyjne dotyczące Stacji Turystycznej Orle w Górach Izerskich. Zapowiedziana modernizacja obserwatorium na Śnieżce będzie pod względem inżynieryjnym jednym z najtrudniejszych projektów realizowanych w polskiej części Sudetów w najbliższych latach.
Aktualnie eksperci z Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej szczegółowo weryfikują obie złożone oferty pod kątem formalnym i merytorycznym. Po oficjalnym wyłonieniu zwycięzcy i podpisaniu kontraktu nastąpi przekazanie placu budowy na szczycie. Z uwagi na przewidziany w specyfikacji 5-letni okres realizacji robót, finalny odbiór techniczny wyremontowanych dysków oraz ponowne pełne udostępnienie dolnego poziomu dla odwiedzających planowane jest najwcześniej na końcówkę 2031 roku.
Budynek nowego obserwatorium (za Wikipedią):
Nowy budynek obserwatorium w stylu modernizmu wzniesiono w latach 1966–1974 (budowa została zakończona 13 listopada 1974), kilka metrów na zachód od miejsca, gdzie zlokalizowane było dawne polskie (a do 1945 niemieckie) schronisko na Śnieżce[5]. Konstrukcja powstała z żelbetu, stali, aluminium (m.in. pokrycie zewnętrzne) i szkła. Projektantami budynku byli architekt dr inż. Witold Lipiński (późniejszy prof. zw. dr hab. inż.) i architekt mgr inż. Waldemar Wawrzyniak (późniejszy dr hab. inż.) z Politechniki Wrocławskiej, którzy wygrali konkurs SARP na projekt budynku. Oryginalny, futurystyczny budynek obserwatorium wyeksponowano na XIX Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku w 1968 oraz we francuskim dzienniku „Le Figaro” w 1976. Po kilku latach od otwarcia charakterystycznego, srebrnego budynku błyszczącego w słońcu dzięki pokryciu z aluminium, dokonano wielu modyfikacji obserwatorium, niezgodnych z oryginalnym, modernistycznym projektem architektów, na przykład pokryto cały budynek zwykłą czarną papą. Oryginalne, efektowne aluminium szybko popękało i nie zdecydowano się na jego wymianę na podobną stal nierdzewną, wyjątkowo odporną na zniszczenie, lecz kosztowną i stosowaną w ówczesnej, światowej architekturze modernizmu powstającej równocześnie z obserwatorium na Śnieżce (np. Katedra Najświętszej Marii Panny w Tokio, autorstwa architekta Kenzō Tange).
Budynek ma formę trzech połączonych ze sobą brył w kształcie dysków (czasami nazywanych również talerzami lub spodkami, w związku z podobieństwem do latających talerzy). Witold Lipiński tak tłumaczył kształt budowli: W latach pięćdziesiątych wiele mówiło się o niezidentyfikowanych pojazdach latających, a mnie zawsze fascynowały linie krzywe i kuliste przestrzenie – postanowiłem, że obserwatorium PIHM na Śnieżce będzie miało kształt talerzy[8]. Konstrukcję dysków stanowi stalowa kratownica, oparta centralnie na betonowym fundamencie. W założeniu budynek miał zastąpić stare obserwatorium oraz stare schronisko z 1862, w związku ze złym stanem technicznym budynków i wzrostem ruchu turystycznego. Docelowo nie przewidziano jednak w nim funkcji noclegowych, lokalizując w obiekcie tylko obserwatorium i restaurację. Realizacja nowego budynku obserwatorium uzyskała wyróżnienie na Światowej Wystawie Architektury w Meksyku. Prowadzenie obserwacji w nowym budynku rozpoczęto 1 stycznia 1975. Obserwatorium kierowali m.in.: Tadeusz Hołdys i Józef Pawłowski (w latach 1983–2000). Obecnie kierownikiem jest Piotr Krzaczkowski (2000).
1 listopada 2015 IMiGW zamknął do odwołania część restauracyjną. W lutym 2020 z powodu silnych wiatrów uszkodzone zostało pokrycie dachu. W czerwcu 2020 budynek wpisano do rejestru zabytków.