Metro pod zabytkami w Krakowie: jak pogodzić rozwój miasta z jego historią?

Kraków przygotowuje się do jednej z najważniejszych inwestycji infrastrukturalnych w swojej historii. Jak budować metro w mieście o wyjątkowo cennym dziedzictwie – o tym rozmawiano podczas konferencji „Drążąc w historii. Systemy metra w miastach UNESCO”, zorganizowanej przez miasto. W wydarzeniu udział wzięli eksperci z Mediolanu, Salonik, Wiednia i Pragi, którzy podzielili się doświadczeniami z budowy i rozwoju metra w historycznych przestrzeniach.

– Decyzja o budowie metra w Krakowie wymagała odwagi, ale też ogromnej odpowiedzialności, bo mówimy o inwestycji realizowanej w miejscu wyjątkowym – historycznie, kulturowo i symbolicznie. Kraków był jednym z pierwszych miast na świecie wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ale fakt ten nie oznacza, że mamy zakonserwować je w stanie niezmienionym, choć nakłada na nas obowiązek mądrego rozwoju i odpowiedzialnej adaptacji. Liczę, że ta konferencja pokaże, że budowa metra nie tylko nie niszczy dziedzictwa, ale potrafi je wydobywać, wzmacniać i opowiadać na nowo. A planowana na najbliższe lata inwestycja da Krakowowi szansę na wyznaczenie w tym zakresie nowych standardów – podkreślił prezydent Aleksander Miszalski, otwierając konferencję w Pałacu Krzysztofory.

– W Krakowie nie rozstrzygamy dziś, czy metro można budować w mieście historycznym. Wiemy, że można, bo pokazują to doświadczenia wielu europejskich metropolii. Kraków potrzebuje metra, bo rozwija się, rosną potrzeby transportowe, a centrum miasta od dawna znajduje się pod ogromną presją ruchu. Ale Kraków jest też miastem o wyjątkowej strukturze historycznej i wyjątkowej odpowiedzialności za dziedzictwo. Dlatego nie szukamy prostych odpowiedzi. Naszym prawdziwym zadaniem jest dziś odpowiedzieć na pytanie, jak zrobić to dobrze – mówił podczas prezentacji otwierającej wydarzenie zastępca prezydenta Krakowa, Stanisław Mazur.

Rzym buduje pod Forum Romanum, w Krakowie też się da

Bardzo ważnym elementem konferencji były również wystąpienia krakowskich ekspertów. Prof. Andrzej Kadłuczka z Politechniki Krakowskiej, architekt, konserwator zabytków i ekspert, który był współodpowiedzialny m.in. za stworzenie Rynku Podziemnego, oddziału Muzeum Krakowa, zwracał uwagę, że w projektach realizowanych w tak trudnym kontekście nie da się zakładać jednego, niezmiennego scenariusza.

Jak podkreślał, tylko pragmatyczne, ale jednocześnie ostrożne podejście do procesu inwestycyjnego daje szansę na sukces.

Ważny głos wybrzmiał także ze strony służb konserwatorskich. Anna Biskupska-Sperka, zastępczyni Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, jasno wskazała, że budowa metra w Krakowie jest możliwa. Jej zdaniem doświadczenia innych europejskich miast nie pozostawiają co do tego wątpliwości.

REKLAMA

Jednocześnie podkreślała, że z punktu widzenia urzędu ochrony zabytków najważniejsze jest odpowiednie zabezpieczenie dziedzictwa kulturowego przed ewentualnym destrukcyjnym wpływem robót budowlanych. Chodzi nie tylko o zabytki archeologiczne, ale również o budynki, historyczne struktury i całe obszary o wysokiej wartości kulturowej.

Gdzie będzie najtrudniej?

Analizy przygotowane przez miasto pokazują jasno, że największe napięcia nie dotyczą samego drążenia tuneli, lecz tego, w jaki sposób metro pojawia się na powierzchni. To właśnie stacje, wejścia, szyby, wentylatornie i place budowy są elementami najbardziej ingerującymi w zabytkową tkankę, archeologię i krajobraz miasta.

Najtrudniejszy pozostaje odcinek centralny, gdzie wszystkie planowane stacje znajdują się w obszarze UNESCO lub jego strefie buforowej. W rejonie stacji przy Teatrze Bagatela problemem są relikty archeologiczne i niezwykle delikatna struktura urbanistyczna. Na Kleparzu – gęstość zabudowy i brak przestrzeni manewru. Przy Rondzie Mogilskim – konkretne kolizje z obiektami historycznymi, związanymi z obiektem fortecznym.

Nieco inny charakter mają wyzwania na odcinku wschodnim. W Nowej Hucie kluczowa jest ochrona spójności całego układu urbanistycznego – osi, proporcji i relacji przestrzennych. W rejonach takich jak Zalew Nowohucki pojawia się z kolei wątek krajobrazu i funkcji rekreacyjnych, a w Czyżynach pasa dawnego lotniska.