Odbudowa Pałacu Saskiego w Warszawie znów pod znakiem zapytania. Rosną koszty, rosną opóźnienia, a decyzji wciąż brak

Odbudowa Pałacu Saskiego – jednej z najbardziej symbolicznych inwestycji w powojennej historii Warszawy – miała zakończyć się w 2030 roku. Dziś już niemal nikt nie wierzy w ten termin. Wydano 85 mln zł, projekt stoi w miejscu, a Najwyższa Izba Kontroli wytyka liczne nieprawidłowości. Coraz głośniej mówi się też o zmianie funkcji gmachu, a nawet o jego częściowej komercjalizacji.

85 mln zł wydane, projekt wciąż na papierze

Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla i trzech kamienic przy ul. Królewskiej została formalnie uruchomiona w 2021 roku wraz z przyjęciem specjalnej ustawy. W 2023 roku rozstrzygnięto międzynarodowy konkurs architektoniczny, który wygrała pracownia WXCA. Ich koncepcja zakłada rekonstrukcję historycznych fasad z 1939 roku i nowoczesne wnętrza użyteczności publicznej.

Mimo to właściwe prace projektowe nie ruszyły. Umowa z architektami utknęła w międzyresortowych konsultacjach i – jak przyznają urzędnicy – wciąż nie została podpisana. Terminów nikt już nie deklaruje.

Jak podaje spółka Pałac Saski, do tej pory wydano około 85 mln zł, wyłącznie na przygotowania: badania archeologiczne, zabezpieczenie reliktów, dokumentację i organizację konkursu. To zaledwie ułamek planowanego budżetu, który według ustawy wynosi 2,45 mld zł.

NIK: brak kosztorysu, brak harmonogramu, ogromne opóźnienia

Najwyższa Izba Kontroli w raporcie z 2026 roku nie pozostawiła na inwestycji suchej nitki. Wskazano m.in. . brak aktualnego kosztorysu, brak realistycznego harmonogramu oraz wieloletnie opóźnienia w kluczowych etapach przygotowań.

W raporcie NIK czytamy: „Obowiązująca kwota – ok. 2,45 mld zł – pochodzi z uzasadnienia do projektu ustawy sprzed kilku lat. Przy obecnym tempie prac istnieje ryzyko niedotrzymania terminu 31 grudnia 2030 r.”

Izba zwróciła uwagę także na nieprawidłowości finansowe, w tym niezgodne z przepisami przekazanie spółce Pałac Saski 24,9 mln zł oraz niegospodarne wypłacenie ponad 138 tys. zł odszkodowań za zakaz konkurencji byłym członkom zarządu.

Prezes spółki Jan Zajączkowski zapewnia jednak, że sytuacja jest pod kontrolą. „Wszystkie zalecenia pokontrolne NIK zostały już wprowadzone w życie” – powiedział 12 marca 2026 r. w rozmowie z PAP.

Czy to wystarczy, by inwestycja przyspieszyła? Na razie nie ma na to dowodów.

Czy Pałac Saski stanie się hotelem? Rząd dopuszcza komercjalizację

Ustawa przewiduje, że w odbudowanych gmachach znajdą się m.in. . Senat RP, Mazowiecki Urząd Wojewódzki oraz instytucje kultury. Jednak rząd coraz częściej sugeruje, że funkcje te mogą ulec zmianie.

Wiceminister kultury Maciej Wróbel w rozmowie z TokFM stwierdził: „Potrzebna jest nowelizacja ustawy i doprecyzowanie funkcji odbudowywanego pałacu.”

W przestrzeni publicznej pojawiają się spekulacje, że część kompleksu mogłaby zostać przeznaczona na funkcje komercyjne, w tym hotelowe. Oficjalnie nikt tego nie potwierdza, ale brak jednoznacznych decyzji tylko podsyca wątpliwości.

Symbol zniszczenia, który miał odzyskać dawny blask

Pałac Saski, wysadzony przez Niemców w grudniu 1944 roku, przez dekady pozostawał jednym z najbardziej dotkliwych braków w panoramie Warszawy. Po wojnie zdecydowano się nie odbudowywać zachodniej pierzei placu, pozostawiając jedynie fragment arkad z Grobem Nieznanego Żołnierza jako świadectwo zniszczenia stolicy.

Idea odbudowy powracała wielokrotnie, ale dopiero specustawa z 2021 roku otworzyła drogę do realnych działań. Dziś jednak coraz więcej wskazuje na to, że projekt ponownie ugrzęzł w biurokracji.

Protesty, wycinka drzew i kolejne kontrowersje

Prace archeologiczne prowadzone w rejonie Pałacu Brühla wymagały wycinki 74 drzew w Ogrodzie Saskim. Decyzja wojewody wywołała protesty mieszkańców i organizacji społecznych. To kolejny element, który obciąża wizerunek inwestycji.

Dodatkowo w marcu 2026 roku na oficjalnej stronie projektu pojawiła się ankieta, w której mieszkańcy mogą wskazać, jakie funkcje powinny znaleźć się w odbudowanych gmachach.

Ustawowe ramy odbudowy

Odbudowa gmachów, które tworzą zachodnią pierzeję Pl. marsz. J. Piłsudskiego, realizowana jest na podstawie ustawy z 11 sierpnia 2021 roku o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie odbudowy Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie (Dz. U. z 2024 r. poz. 578). Zgodnie z jej zapisami budynki te zostaną odtworzone w historycznym kształcie architektonicznym, jaki miały 31 sierpnia 1939 roku, czyli ostatniego dnia przed wybuchem drugiej wojny światowej. Ustawa przewiduje, że w budynkach znajdą się przestrzenie przeznaczone na potrzeby Kancelarii Senatu RP oraz Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego, a także powierzchnia dla podmiotów prowadzących działalność o charakterze kulturalnym, edukacyjnym i społecznie użytecznym. Ogólny charakter tych zapisów – zwłaszcza w odniesieniu do ostatniej z wymienionych funkcji – zachęcił Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego do przeprowadzenia publicznych konsultacji, by ustalić optymalny sposób zagospodarowania każdej z odbudowywanych przestrzeni dla przyszłych odbiorców.

REKLAMA

Etapy procesu analitycznego

Na zainicjowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego szeroko zakrojony proces analiz i konsultacji złożył się szereg etapów. Punktem wyjścia stała się wstępna analiza otoczenia odbudowywanych obiektów, biorąca pod uwagę kontekst społeczny, kulturalny, a także czysto geograficzny lokalizacji. Materiał następnie został poszerzony o zestawienie tzw. benchmarków: przykładowych obiektów w innych miastach czy państwach, które mogą stać się inspiracją do zastosowania konkretnych rozwiązań funkcjonalnych. Szeroki wachlarz budynków uwzględniał nie tylko odbudowy i rekonstrukcje, ale także przykłady historycznych i współczesnych gmachów, które z powodzeniem służą zarówno lokalnym społecznościom, jak i turystom. Tak stworzone tło posłużyło do przeprowadzenia badań foresightowych. Warsztaty, w których udział wzięło kilkudziesięcioro przedstawicieli rozmaitych dziedzin życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego, przeprowadzono w przestrzeni głównej siedziby Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, czyli w Pałacu Czapskich – przykładzie udanej powojennej odbudowy obiektu zagospodarowanego na społecznie użyteczny cel.

Ostatnim krokiem pogłębionego procesu analitycznego jest otwarta ankieta. Respondenci mają do dyspozycji materiał filmowy przybliżający odbudowywany kompleks obiektów. Mogą w nim również zapoznać się z zaproponowaną przez biuro architektoniczne WXCA Group sp. z o.o. koncepcją zespołu Pałacu Saskiego, która została wyłoniona w międzynarodowym konkursie architektoniczno-urbanistycznym, przeprowadzonym przez Pałac Saski sp. z o.o. we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich (SARP). Następnie respondenci proszeni są o odpowiedź na pytania związane z ich odbiorem koncepcji, pomysłami na rozwój zaproponowanej funkcjonalności oraz na inne funkcje, które w ich odczuciu mogłyby pełnić odbudowane budynki. Ankieta ma na celu m.in. wychwycenie elementów, które są szczególnie cenione przez przyszłych użytkowników.

Ankieta dostępna będzie dla każdego do 28 marca 2026 r. Kliknij TUTAJ by wziąć udział.

2030 rok coraz mniej realny

Choć oficjalnie termin oddania Pałacu Saskiego do użytku pozostaje niezmieniony, coraz więcej wskazuje na to, że 2030 rok jest nierealny. Brak podpisanej umowy z architektami, brak aktualnego kosztorysu, opóźnienia w przygotowaniach i niejasności dotyczące funkcji budynków sprawiają, że inwestycja stoi w miejscu.

Wszystko wskazuje na to, że odbudowa jednego z najważniejszych symboli Warszawy będzie trwała znacznie dłużej, niż zakładano. A koszty – jak to zwykle bywa przy projektach państwowych – mogą okazać się znacznie wyższe niż pierwotne 2,45 mld zł.