Parowozownia Gniezno, największy w Europie zabytkowy kompleks tego typu, zostanie uratowana?

Największy w Europie kompleks parowozowni stoi na krawędzi katastrofy budowlanej, ale na stole pojawił się właśnie rewolucyjny projekt, który może odwrócić losy tego unikatowego zabytku. Koncepcja „Od pary do wodoru” zakłada przekształcenie 150-letniej Parowozowni Gniezno w ultranowoczesne centrum transferu technologii wodorowych, interaktywne muzeum kolejnictwa, hub biznesowo-eventowy oraz strefę kultury. Gra toczy się o gigantyczną stawkę – koszt całego przedsięwzięcia szacuje się na kilkaset milionów złotych, a czas na działanie drastycznie ucieka.

Ostatni dzwonek dla perły architektury: Wyścig z czasem i PKP

Parowozownia w Gnieźnie powstała w 1875 roku i służyła kolei aż do początku XXI wieku. Ten imponujący kompleks obejmuje ponad 7,2 hektara historycznego terenu oraz aż 22 zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków województwa wielkopolskiego. Sercem obiektu są m.in. dwie unikatowe hale wachlarzowe zdolne pomieścić ponad 40 lokomotyw, dwie obrotnice kolejowe, hala napraw wagonów oraz charakterystyczna wieża wodna.

Obecnie wyłączonym z eksploatacji kompleksem opiekuje się Stowarzyszenie Parowozownia Gniezno. Sprawa jest pilna – od czasu nawałnicy w 2017 roku, która poważnie uszkodziła poszycia dachowe, budynki sukcesywnie niszczeją, a usterki nigdy nie zostały odpowiednio naprawione. Jeśli ratunek nie nadejdzie w ciągu najbliższych 3-5 lat, historyczne konstrukcje mogą runąć. Dodatkowym wyzwaniem jest status prawny: użytkownikiem wieczystym terenu jest spółka PKP, która niedawno ogłosiła zamiar sprzedaży parowozowni.

Nowa koncepcja: „Od pary do wodoru”

Mimo wieloletnich starań, społecznikom nie udało się zainteresować władz centralnych pomysłem utworzenia w Gnieźnie narodowego muzeum kolejnictwa. Nowy plan odrzuca jednak wyłącznie muzealną funkcję i stawia na innowacyjny miks biznesu, nauki i historii. Projekt ma pełnić rolę potężnej kotwicy inwestycyjnej, która przyciągnie kapitał i zatrzyma w regionie wykwalifikowane kadry.

Jak podkreśla Patryk Kuliński, prezes Stowarzyszenia Parowozownia Gniezno, nowa koncepcja powstała w szerokim porozumieniu z Wielkopolską Izbą Gospodarczą, Polską Grupą Wodorową oraz Stowarzyszeniem HALO:

– „Blisko rok temu postanowiliśmy wspólnie zawalczyć o parowozownię. To miejsce przez ponad sto lat było związane z trakcją parową, spalinową i elektryczną. Dziś rozwój technologii doprowadził także do pojawienia się trakcji wodorowej” – powiedział Kuliński, cytowany przez PAP.

– „Opracowaliśmy koncepcję i poprosiliśmy władze Gniezna o zaapelowanie do rządu w naszej sprawie. Pokazujemy, że mamy spójny pomysł, który nie tylko zachowuje ciągłość historyczną, ale także wprowadza ten obiekt w przyszłość” – dodał prezes Stowarzyszenia Parowozownia Gniezno.

Ekosystem przyszłości: Cztery filary nowej parowozowni

Projekt rewitalizacji opiera się na czterech komplementarnych strefach, dla których fundamentem prawnym jest uchwalony w 2022 roku miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego:

Centrum Transferu Technologii Wodorowych: Instytut badawczo-wdrożeniowy powołany we współpracy z Politechniką Poznańską. Ośrodek skupi się na badaniach nad zielonym wodorem i nowoczesną energetyką, wprowadzając Gniezno do prestiżowej Wielkopolskiej Doliny Wodorowej.

Interaktywne Muzeum Kolejnictwa: Przestrzeń, w której historyczny tabor będzie eksponowany w autentycznym otoczeniu. Ekspozycja pokaże pełną ewolucję napędów kolejowych – od pary, przez silniki spalinowe, aż po nowoczesne lokomotywy wodorowe.

Centrum Biznesowo-Eventowe: Nowoczesna adaptacja dawnych warsztatów i hal na potrzeby organizacji konferencji, targów oraz ogólnopolskich wydarzeń branżowych w unikatowym, postindustrialnym klimacie.

REKLAMA

Stacja Kultura: Elastyczna przestrzeń artystyczna dla mieszkańców i turystów. Dzięki mobilnym systemom technicznym sale będą błyskawicznie dostosowywane do bieżących potrzeb twórców. Obiekt ma częściowo wypełnić lukę wynikającą z braku w Gnieźnie filharmonii i opery, dając artystom dostęp do profesjonalnej sceny.

Finansowanie z wielu źródeł: Klucz tkwi w ekologii

Wstępne szacunki wskazują, że sama odbudowa i restauracja zniszczonych budynków pochłonie około 150 milionów złotych. Koszty adaptacji wnętrz i zakupu specjalistycznego wyposażenia są trudniejsze do oszacowania, ale realizacja całego przedsięwzięcia zamknie się w kwocie kilkuset milionów złotych. Stowarzyszenie nie liczy jednak na prosty przelew z budżetu państwa, lecz planuje stworzyć celowy podmiot zdolny do wielokanałowego montażu finansowego.

Prezes Patryk Kuliński zwraca uwagę na fakt, że to właśnie nowoczesny, wodorowy komponent otwiera przed projektem zupełnie nowe drzwi do unijnych funduszy:

– „To, co odróżnia ten pomysł od wcześniejszych, to pokazanie, jak można zagospodarować ten obiekt nie tylko pod kątem muzealnym, ale także nadać mu inne funkcje, które można finansować z różnych źródeł. Wiodącym filarem projektu jest część wodorowa. Naszym zdaniem środki na jej realizację można pozyskać z Unii Europejskiej” – zaznaczył Patryk Kuliński, cytowany przez PAP.

– „Mamy świadomość, że wszyscy stoimy przed wyzwaniami związanymi z transformacją energetyczną. Centrum transferu technologii wodorowych, pierwsze takie miejsce w Europie, ma przyychodzić środowiska naukowe i promować nowe technologie energetyczne. Gniezno jest dobrą lokalizacją dla takiego podmiotu” – powiedział Kuliński.

Z kolei strefa kulturalna ma zarabiać na siebie poprzez komercyjny wynajem przestrzeni. Pierwsze sukcesy na tym polu już widać – odkąd w parowozowni swoje spektakle zaczął wystawiać gnieźnieński Teatr Fredry, zapotrzebowanie na organizację wydarzeń w tych murach wyraźnie wzrosło.

Kongres w Gnieźnie: Czas na decyzje władz centralnych

Stowarzyszenie prowadzi obecnie szeroko zakrojone rozmowy z ministerstwami, parlamentarzystami, europosłami oraz przedstawicielami biznesu. Kluczowym momentem dla przyszłości projektu będzie zaplanowany na 11 lipca br. kongres w Gnieźnie. Wezmą w nim udział przedstawiciele władz centralnych, przed którymi organizatorzy odsłonią pełne karty finansowe:

– „Przygotowaliśmy koncepcję finansowania poszczególnych elementów projektu i chcemy ją przedstawić podczas lipcowego kongresu. Mamy świadomość, że realizacja całości będzie musiała zostać podzielona na etapy i rozłożona w czasie” – zaznaczył Patryk Kuliński, cytowany przez PAP.

Podczas lipcowego spotkania organizatorzy będą głośno apelować do władz państwowych o pomoc w szybkim uregulowaniu skomplikowanego statusu własnościowego i prawnego parowozowni. Tylko to pozwoli na sprawne powołanie podmiotu zarządzającego, który przejmie nieruchomość od PKP i skutecznie rozpocznie wielką transformację od pary do wodoru.