Ruszyła rozbiórka głównego dworca kolejowego w Częstochowie. Ikoniczny gmach znika po 30 latach. W jego miejscu powstanie nowy terminal kolejowo‑autobusowy

Po etapie prac przygotowawczych rozpoczęła się właściwa rozbiórka konstrukcji głównego dworca kolejowego w Częstochowie. Obiekt, jeden z największych tego typu w Polsce, funkcjonował zaledwie 30 lat. Teraz ustępuje miejsca mniejszemu, bardziej funkcjonalnemu terminalowi, który połączy obsługę kolei i autobusów.

Koniec ery postmodernistycznego kolosa. Rozbiórka ruszyła pełną parą

Dworzec kolejowy zlokalizowany przy Placu Rady Europy zamknięto 8 kwietnia. Od tego czasu trwał demontaż szklanej elewacji oraz likwidacja wyposażenia w części wyłączonej z użytkowania. Teraz rozpoczęła się właściwa rozbiórka konstrukcji – budynku o 75‑metrowej fasadzie i charakterystycznych kolumnach podtrzymujących dach oraz wewnętrzne kondygnacje.

Prace zaczęto od skrzydła południowego. W minionym tygodniu wyburzano tam kolumny, co doprowadziło do kontrolowanego zawalenia się fragmentu dachu. Wciąż stoi część z hallem głównym i czerwonym szklanym portalem – najbardziej rozpoznawalnym elementem postmodernistycznej bryły.

Nowy układ dworca: pasaż nad torami, terminal autobusowy i nowy pawilon kolejowy

W miejscu rozbieranego gmachu powstanie strefa wejściowa do nadziemnego pasażu nad torami, który po przebudowie przejmie funkcje usługowo‑handlowe. Obok zaplanowano parterowy terminal autobusowy.

Obsługa pasażerów kolei zostanie przeniesiona na wschodnią stronę torów, gdzie wiosną 2025 r. rozpoczęto budowę nowego pawilonu w miejscu starego, od dekady nieużywanego obiektu.

Michał Stilger, rzecznik PKP SA, poinformował: „Pawilon zostanie oddany do użytku jesienią bieżącego roku i wówczas przeniesiemy tam obsługę pasażerów z tymczasowego dworca kontenerowego, działającego od początku kwietnia.”

Dodał również: „Zakończenie całej inwestycji planowane jest do końca 2027 r.”

145,6 mln zł na przebudowę. Projekt współfinansowany z UE

Przebudowa dworca w Częstochowie to jedno z największych obecnie realizowanych przedsięwzięć PKP. Wartość inwestycji wynosi 145,6 mln zł, z czego blisko 100 mln zł pochodzi z programu FEnIKS.

Dlaczego dworzec znika po zaledwie 30 latach? Za duży, za drogi, niedopasowany do potrzeb

Gmach z lat 90. powstał z myślą o ogromnym ruchu pielgrzymkowym na Jasną Górę. Zakładano dynamiczny wzrost liczby pątników podróżujących pociągami, stąd monumentalna skala budynku i przeznaczenie pasażu nad torami na letnie poczekalnie.

Rzeczywistość okazała się inna – pielgrzymi zaczęli wybierać autokary, a stacja nie pełni funkcji przesiadkowej. PKP od lat miały problem z zagospodarowaniem komercyjnych przestrzeni, które w większości stały puste.

Koszty utrzymania również przemawiały za rozbiórką. PKP wyliczały, że:

• nowy obiekt będzie kosztował 4,8 mln zł rocznie,

• modernizacja starego gmachu z zachowaniem bryły oznaczałaby 5,6 mln zł rocznie,

• dodatkowo generowałaby większy ślad środowiskowy.

Społecznicy protestowali. Chcieli zachować halę i stworzyć mediatekę

Przeciwko rozbiórce protestowali m.in. członkowie Grupy Elanex i Towarzystwa Przyjaciół Częstochowy.

Piotr Pałgan z Grupy Elanex argumentował: „Atutem obecnego budynku jest oświetlona światłem dziennym przestronna hala dworcowa z widokiem na miasto. Nie zgadzamy się, by dworzec hali w ogóle nie miał, a tak przewiduje projekt przyjęty do realizacji przez PKP.”

Społecznicy proponowali, by w niewykorzystanych przestrzeniach urządzić mediatekę lub dom kultury.

O inwestycji:

Projekt zakłada budowę kompleksu dwóch obiektów – dworca PKP i terminala autobusowego. Dzięki inwestycji pasażerowie w jednym miejscu będą mogli skorzystać zarówno z transportu dalekobieżnego, regionalnego, jak i miejskiego. Koncepcja nowego obiektu powstała już w roku 2019, kiedy to PKP (po trwających od 2017 roku konsultacjach społecznych), we współpracy ze Stowarzyszeniem Architektów Polskich o. Częstochowa, Miastem Częstochowa i PKS w Częstochowie, ogłosiły konkurs na koncepcję architektoniczną przebudowy dworca i jego otoczenia. Łącznie w konkursie wpłynęły 23 prace przygotowane przez pracownie architektoniczne z Polski i zagranicy. Warto dodać, że żadna pracownia w swojej koncepcji nie zakładała pozostawienia obecnego budynku dworca i jego modernizacji.

REKLAMA

Autorem zwycięskiego projektu jest konsorcjum pracowni TOPROJEKT Marek Wawrzyniak z Rybnika oraz AND STUDIO i Studio Antonini z Paryża.

Jak będzie wyglądał nowy dworzec?

Nowy dworzec będzie się wyróżniał prostą, elegancką formą pasażu nad torami opartego z dwóch stron (zachodniej i wschodniej) na przeszklonych prostopadłościanach. Dopełnieniem koncepcji będzie wolnostojąca wieża zegarowa, na elewacji której znajdzie się okładzina z mlecznego szkła, co da możliwość zarówno odbijania się światła dziennego, jak i efektownego podświetlenia nocą od wewnątrz. Wieża ta będzie nawiązaniem do zlokalizowanego po wschodniej stronie stacji dawnego dworca Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Nowy obiekt będą tworzyły trzy powiązane ze sobą funkcjonalnie części.

Przy okazji warto przypomnieć, dlaczego korzystniejszym dla pasażerów i mieszkańców rozwiązaniem jest rozbiórka starego dworca i zastąpienie go nowym.

1. Już na etapie planowania koncepcyjnego PKP wzięły pod uwagę opinie mieszkańców miasta i pasażerów. Prace nad dworcem rozpoczęły się w 2017 r. od konsultacji społecznych w formie warsztatów kreatywnych. W zorganizowanym w Urzędzie Miasta Częstochowy otwartym spotkaniu uczestniczyło kilkadziesiąt osób, w tym przedstawiciele zainteresowanych organizacji społecznych.

2. Aby miasto otrzymało reprezentacyjny obiekt, w którym możliwe będzie zapewnienie wysokiej jakość obsługi pasażerów, PKP jako inwestor zdecydowały się na konkurs architektoniczny, którego organizację – we współpracy z Miastem Częstochowa i PKS Częstochowa – powierzono ekspertom z lokalnego oddziału Stowarzyszenia Architektów Polskich. Zwycięską pracę przygotowało konsorcjum pracowni architektonicznych z Polski i Francji.

3. Mimo że warunki konkursu dopuszczały zarówno przebudowę istniejącej bryły dworca, jak i budowę nowego obiektu, wszystkie 23 zgłoszone projekty wskazywały na rozbiórkę obecnego dworca i zastąpienie go nowym. W konkursie w jednej z grup architektów, które złożyły prace, znalazła się także osoba będąca członkiem zarządu Grupy Elanex, organizacji społecznej, która aktualnie protestuje przeciwko budowie dworca. Projekt ten nie został nagrodzony w konkursie, ale również on przewidywał wyburzenie zachodniego skrzydła dworca oraz całkowitą zmianę wyglądu bryły budynku, choć warunki konkursu tego nie narzucały.

4. Na obecnym dworcu, z uwagi na fakt, że budynek ten jest przeskalowany i niefunkcjonalny, użytkowana jest niewielka część całkowitej powierzchni. Pomieszczenia dworca są w dużej mierze pustostanami wyłączonymi z eksploatacji, a pawilon wschodni jest całkowicie zamknięty. Istniejący dworzec nie spełnia współczesnych standardów i wymogów technicznych. Jest on również nietrakcyjny z punktu widzenia najemców prowadzących punkty handlowo-usługowe, gdyż część przestrzeni komercyjnej jest zlokalizowana na piętrach i w innych miejscach będących poza ruchem pieszych, a w pasażu nad torami nie ma instalacji wodno-kanalizacyjnej.

5. Nowy projekt zakłada budowę centrum przesiadkowego dla podróżnych korzystających z pociągów i autobusów oraz optymalizację przebiegu tras łączących kluczowe miejsca obiektu. Przewiduje także usytuowanie lokali komercyjnych przy głównych ciągach komunikacyjnych dla pieszych. Co więcej, pomieszczenia na wynajem w pasażu oraz pawilonie zachodnim będą mogły być łączone, dzielone i dostosowywane do potrzeb konkretnych najemców, wynikających ze skali i rodzaju prowadzonej przez nich działalności. Cały obiekt będzie w pełni przystosowany do unijnych standardów dostępności dla wszystkich grup podróżnych – w tym osób o ograniczonej mobilności i pasażerów z niepełnosprawnościami. Powierzchnia nowego obiektu wyniesie łącznie 5231 m kw. (obecny dworzec – ok. 9000 m kw) i będzie zbliżona do innych obiektów w miastach o podobnej wielkości i liczbie pasażerów korzystających z danej stacji – niemalże identyczna jak głównych dworców w Gdyni i Olsztynie oraz większa niż w przypadku dworców Rzeszów Gł. czy Radom Gł.

6. Obecny Zarząd PKP S.A. przejął projekt na zaawansowanym etapie, po uzyskaniu pozwolenia na budowę i wyborze wykonawcy, zawieszonym z powodu postępowania konserwatora zabytków, który ostatecznie nie uznał częstochowskiego dworca za obiekt wymagający ochrony. Samo postępowanie konserwatorskie negatywnie wpłynęło na zmianę harmonogramu inwestycji i uniemożliwiło skorzystanie z przyznanego wcześniej dofinansowania unijnego.

7. Nakłady na obecnie realizowany wariant inwestycji (koszty robót budowlanych) wynoszą 119 mln zł brutto, a szacowana wartość przebudowy dworca z zachowaniem istniejącej bryły wyniosłyby ok. 198 mln zł brutto. Dodatkowo w kosztach całej inwestycji należy uwzględnić również 2,6 mln zł za studium wykonalności, przeprowadzenie konkursu architektonicznego, projekt oraz opłaty przyłączeniowe. Do wydatków na ewentualną modernizację obecnego dworca należałoby dodać koszty wykupu praw autorskich do projektu architektonicznego, które na tę chwilę są trudne do oszacowania.

8. W 2015 r. spółka PKP analizowała możliwość remontu obecnego obiektu poprzez wykonanie prac umożliwiających dostosowanie go do potrzeb pasażerów o ograniczonej mobilności i osób z niepełnosprawnościami oraz wymogów bezpieczeństwa przeciwpożarowego, jednak z uwagi na bardzo trudną współpracę z architektem dworca nie było możliwości osiągnięcia porozumienia w zakresie praw autorskich i możliwości działania innych projektantów.

9. Koszty utrzymania nowego obiektu szacowane są na 4,8 mln zł rocznie, a dworca po modernizacji z zachowaniem istniejącej bryły – na 5,6 mln zł rocznie. Ponadto z uwagi na niespełnienie oczekiwanych parametrów w zakresie energochłonności zmodernizowany dworzec w obecnym kształcie generowałby większe koszty środowiskowe związane z wyższym zużyciem energii elektrycznej i cieplnej.

10. Zmiana koncepcji przebudowy dworca w tym momencie spowodowałaby utratę milionowych dotacji ze środków europejskich (FEnIKS), a wstrzymanie inwestycji wymagałaby zamówienia nowego projektu, wydania nowego pozwolenia na budowę, wyboru nowego wykonawcy robót i inżyniera kontraktu. Obecnie wycofanie się z inwestycji, bez żadnych racjonalnych powodów, oznaczałoby poniesienie kosztów potencjalnych roszczeń kontrahentów. Warto dodać, że w wyniku działań lokalnych aktywistów związanych z zabieganiem o wpis budynku dworca do rejestru zabytków i w konsekwencji z opóźnieniem w harmonogramie inwestycji, spółka PKP już straciła dofinansowanie unijne (POIiŚ) w wysokości ok. 2 mln zł.

Zaniechanie inwestycji oznaczałoby również utratę 2,6 mln zł przeznaczonych na studium wykonalności, przeprowadzenie konkursu i projekt.